EDEBYYAT

Söz sanatlary
1- Te?bih (Benzetme)
Özellikleri yönüyle zayyf olan varly?yn kuvvetli varly?a benzetilmesi sanatydyr.

2- Ystiare ( E?retileme )
Yalnyzca benzeyen ya da benzetilenle kurulan benzetmedir.

3. Mecaz – y Mürsel
Bir sözün benzetme özelli?i olmaksyzyn ba?ka bir söz yerine kullanylmasydyr.
Örnek : Sobayy yak. ( sobanyn içindekileri ) Tencere yandy. ( Tencerenin içi yandy )
Aya?yny çykarda içeri gir. ( ayakkabyny çykar ) Burnu akyyor. ( Burnunun içindeki salgy )

4. Kinaye
Bir sözü hem gerçek hem mecaz anlamy ile kullanma sanatydyr.
Örnek : ?u kar?yma gö?üs geren è Ta?tan ba?yr ( gerçek )
Ta? ba?yrly da?lar mysyn. è Ta? ba?yrly olmak ( mecaz )

5. Te?his ( Ki?ile?tirme )
Fabl’ larda görülür. Her te?histe kapaly istiare vardyr.
Örnek : Yüce da?lar bir birine göz eder.
Rüzgar ile mektupla?yr naz eder. Yki sevgili anlamynda.

6. Mübala?a ( Abartma )
Edebiyatta bu bir abartma sanatydyr.
Örnek : A?zy kulaklaryna vardy. Gömelim seni tarihe desem sy?mazsyn.

7. Tezat ( Kar?ytlyk )
Bir varly?yn ya da bir olayyn birbirine zyt kar?yt durumlarynyn bir arada verilmesi sanatydyr.
Örnek : Ne efsunkar imi?sin ah, ey didar – y hürriyet
Esir – i a?kyn olduk gerçi kurtulduk esaretten.

8. Cinas
Sesleri ayny anlamlary farkly sözcüklerle yaratylan söz sanatydyr.
Örnek : Kader böyle çalynmy? yazyma. Her nefeste eyledik yüz bin günah.
Yazym ky?a uymaz ky?ym yazyma. Bir güne etmedik bir gün ah.

9. Tenasüb
Anlamca birbirine yakyn sözcüklerin bir arada kullanylmasy sanatydyr.
Örnek : Bülbül a?ykmy? gül, gül naz eyler bülbüle.

10. Tekrir ( Yineleme )
Bir ?iirde ahenk yaratmak amacyyla anlamyn üzerine yüklendi?i sözcü?ü tekrar etme.
Örnek : Hayata syfyrdan ba?lady.
Daha syfyr, daha syfyr…
?imdi çok syfyrly bir hesabyn sahibi.
Ama hali syfyr.

11. Telmih ( Hatyrlatma )
Herkesçe bilinen bir olayy hatyrlatma sanatydyr.
Örnek : Gökyüzünde Ysa ile,
Tur da?ynda Musa ile,
Elindeki asa ile,
Ça?yrayym Mevla’m seni.

12. Tevrive
Birden fazla sözcük anlamy olan bir sözcü?ün bir dizede en az iki sözlük anlamyny ifade edebilecek ?ekilde kullanylmasy sanatydyr.
Örnek : Sert oldu hava çykma koyundan kuzucu?um è Ziya Pa?a
Ulusun korkma nasyl böyle bir imany bo?ar
Medeniyet dedi?in tek di?i kalmy? canavar.
Örnek : Gül renkli yüzün benli de benli
Gö?sün niye bensiz.

13. Tecaül – i Arif ( Bilmezden Gelmek )
Örnek : Zinhar eline ayine vermen ol kafirin
Zira suretin görüp büt – perest olur. Orhan Veli
Örnek : Sular my yandy neden tunca benziyor mermer è Ahmet Ha?im è Merdiven.

14.Hüsnü Talil ( Güzel Sebep )
Bu olayy gerçek olu? sebebinin dy?yndaki bir sebebe ba?lama sanatydyr.
Örnek : Y?im gücüm budur benim
Gökyüzünü ben boyarym her sabah Orhan Veli
Uyanyr bakarsynyz ki mavi
Örnek : Güzel ?eyler dü?ünelim diye
Yemye?il oluvermi? a?açlar
Saksymda ruhumun bütün yasy var
Derdimden soluyor açan gonca.

15. Alli Terasyon

Ayny sesi ta?yyan sözcükler kullanylarak yapylan bir ahenk sanatydyr.
Örnek : Derdimi derin dereye döksem,
Dere düz olur gider.
Sev seni seveni
Yar ile yatan ise
Sevme seni sevmeyeni
Mysyr’ a sultan ise.

16. Seci ( Yç Uyak )
Örnek : Ey gözlerin nuru, ey gönüllerin sururu, ba?ymyzyn tacy ehl-i dilin miracy; gönül hanesinin ziyasy, dil hastasynyn ?ifasy…. Sinan Pa?a

17. Tariz ( Y?neleme )
Söylenilen sözün tam tersini kast etme sanatydyr.
Örnek : Bir nasihatim var zaman uygun.
Tut sözünü, yattykça yat uyanma.

18. Terdit
Sözü beklenmedik bir sona ba?lama sanatydyr.
Örnek : Bu gönül gönül otlaryn yany ba?ynda,
A?acyn gölgesine de?di de?ecek.
Tam ?eftalinin kokusu ba?larken,
Öpü?meye kyl kadar biti?ik,
Bu zulüm, bu haksyzlyk, bu i?kence… Melih Cevdet ANDAY

EDEBY BYLGYLER
?YYR ( NAZIM )
Vezin ( Ölçü )
?iirde mysralaryn hece sayysyna veya hecelerin ses de?erine göre uyum içerisinde olmasydyr.
a. Aruz Ölçüsü : Mysralaryn ses bakymyndan e?it olmasy asyl kabul edilir.
b. Hece Ölçüsü : Mysralardaki hece sayysynyn e?itli?ine dayanyr.
c. Serbest Ölçü : ?iirde mysralaryn syralany?y bir kurala ba?ly de?ildir.

Kafiye ( Uyak )
Mysra sonlaryndaki ses benzerliklerine kafiye denir.
a. Yarym Uyak : Tek ses benzerli?ine dayanan kafiyeye denir.
b. Tam Uyak : Yki ses benzerli?ine dayanan kafiyeye denir.
c. Zengin Uyak : Üç veya daha fazla ses benzerli?ine dayanan kafiyeye denir.
d. Tunç Uyak : ………… Çynla ………….. Saçynla. è Hem Zengin hem Tunç Uyak.
e. Cinasly Uyak : Cinasla yapylan kafiyeye denir.

Kafiye Örgüsü
1- Düz Uyak
a a
a a
b a
b a

2- Çapraz Uyak
a
b
a
b

3- Savmal ( Savma ) Uyak
a
b
b
a

Redif : Mysra sonlaryndaki yazyly?lary, anlamlary ve görevleri ayny olan seslerin tekraryna denir.
Ymale : Kysa hecelerin uzun okunmasyna denir.
Zihaf : Uzun hecelerin kysa okunmasyna denir.

?YYR ( NAZIM ) TÜRLERY

a. Lirik ?iir
Duygulu, co?kulu, etkileyici, heyecan unsuru ta?yyan, ?airin iç dünyasyny yansytan söyleyi? olgunlu?uyla bütünle?mi? ?iirlerdir.
Divan Edb. : Fuzuli – Baki – Nedim
Halk Edb. : Yunus Emre – Karacao?lan
Y. Türk Edb. : Yahya Kemal – Ahmet Ha?im.

b. Pastoral ?iir
Do?a ve kyr manzaralary, kyrsal kesim insanynyn ve çobanlaryn ya?amyny konu alyr.
Y. Türk Edb. : Faruk Nafiz Çamubel – Kemalettin Kamu – Çoban Çe?mesi – Bingöl Çobanlaryna.

c. Didaktik ?iir
E?itici, ö?retici, aydynlatycy, yol gösterici ö?elerin ön plana çykty?y ?iirlerdir.
Y. Türk Edb. : Tevfik Fikret ve Mehmet Akif’ in manzum hikayeleri.

d. Satirik ?iir
Ele?tiri, yergi ve alay ö?elerinin ön plana çykty?y ?iirlerdir.
Not :
Divan Edb. : Hicivler
Halk Edb. : Ta?lamalar ayny do?rultudadyr
Divan Edb. : ?eyhi – Ba?datly Ruhi – Nef-i
Y. Türk Edb. : Ziya Pa?a – ?air E?ref

e. Epik ( Epope ) ?iir
Sava?, dövü? konularyny yi?itlik ve kahramanly?y ön plana çykaryp i?leyen ?iirlerdir.

f. Dramatik ?iir
Manzum tiyatroya dramatik ?iir denir.

1. Trajedya
2. Komedya

- Konularyny mitoloji veya tarihten alyr.
- Kahramanlary Tanrylar – Tanryçalar – Aristokratlar.
- Kullanylan dil seçkin ve soyludur.
- Koro ve solo var. Koro : Halkyn sesidir.
- Trajedya kahramany kaderine ve alyn yazysyna yeniktir.
- Manzum olarak 5 perde halinde yazylyr. Öldürme
yaralama sahnede olmaz. Yçeriye haberi gelir.
olay, zaman denilen üç birlik kuralyna uyulur.

DESTANLAR
1- Do?al Destanlar

Türk Destanlary

a. ?u Destany : Saka Türklerinin destanydyr. Çin kaynaklary.
b. Al Er Tonga Destany : Kaçkarly Mahmut. Yran Kaynaklary.
c. O?uz Ka?an Destany : Hun Türklerinin destany.
d. Ergenekon – Bozkurt : Göktürk destanlary.
e. Türeyi? Destany – Göç Destany : Uygur destanlary. ( Arap ve Yran Kaynaklary )

Dünya Destanlary

a. Ylyada ve Odisse : Eski Yunan ( Homeros )
b. ?ehname : Yran ( Firdevsi )
c. Kalevela : Fin ( Lönrot )
d. Ygor : Rus
e. Mahobarata – Ramayona : Hint
f. Manas : Kyrgyz
g. Elcid : Yspanyol
h. Rolan Türküsü : Fransyz

2- Yapma Destanlar

Türk Yapma Destanlary
a. Üç ?ehitler Destany : Fazyl Hüsnü Da?larca
b. Kurtulu? Sava?y Destany : Nazym Hikmet

Dünya Yapma Destanlary
a. Kurtarylmy? Kudüs : Tasso – Ytalyan
b. Çylgyn Orlando : Ariosto – Ytalyan
c. Kaybolmu? Cennet : Milton – Yngiliz
d. Hernani : Victor – Hügo – Alman

NAZIM ?EKYLLERY

Divan Edebiyaty Nazym ?ekilleri

a. Nazym Birimi Beyit Olan Nazym ?ekilleri

1- Gazel : Beyit sayysy 5 ile 15 arasynda de?i?ir. Kafiye düzeni aa – xa – xa – xa … dyr. Gazelin ilk beytine MATLA son beytine MAKTA en güzel beytine BEYTÜ-L GAZEL denir. Konu bütünlü?ü yoktur. Her beyitte ayry bir konu vardyr. Konu olarak a?k, ?arap ve güzellik i?lenir. FUZULY – BAKY – NEDYM – TA?LICALI YAHYA.

2- Kaside : 33 ile 99 beyit arasynda de?i?ir. Kafiye düzeni aa – xa – xa – xa … dyr. Kasideler genelde övgü ?iirleridir. Dini konular ve övgü i?lenir. TEVHYD : Allah’ yn birli?i ile ilgili ?iirler. MÜNACAAT : Allah’ a yalvary yakary? ?iirleridir. NAAT : Hz. Muhammed’ in büyüklü?ü ile ilgili ?iirlerdir. MEDHYYE : Devrin ileri gelenleri övülür. NEF-Y …

3- Mesnevi : Konu olarak klasik halk hikayeleri ve destani konularyn i?lendi?i her beyiti kendi arasynda uyakly nazym birimidir. aa – bb – cc – dd … dir. Beyit sayylary 25.000 e bile ula?abilir. Konusu genelde a?ktyr. FUZULY – ?EYHY – NABY – ?EYH GALYP ( Leyla ile Mecnun – Hüsrev ile ?irin … )

4- Müstezat : Müstezat artyk mysra anlamyna gelir. Gazel gibidir. Ayny bile denilebilir. Kafiye düzeni ax – bx – cx – dx … dir.

5- Kyt’a : Genellikle iki beyitten olu?an ?iirlerdir. Beyit sayysy bazen daha fazla olabilir. Kafiye düzeni genelde oldu?u gibi aa – xa – xa – xa … dyr. Kyt’a larda nükte, yergi ve fikir konulary i?lenir.

b. Nazym Birimi Dörtlük Olan Nazym ?ekilleri

1- Rübia : Dört mysradan olu?an ve kendine özgü kurallary olan Rübia’ nyn kafiye düzeni aaxa düzenindedir. Bu türde az sözle çok söz söylemek sanattyr. Ömer Hayam

2- Tuyu? : Divan Edebiyaty’ na Türklerin kazandyrdy?y 4 mysradan olu?an bir nazym biçimidir. Kafiye düzeni aaxa dyr. Halk Edebiyaty mani’ nin Divan Edebiyaty kar?yly?ydyr. KADI BUHRANEDDYN – NESYMY – ALY ?YR

3- Murabba : Felsefe ve a?k konularyny inceleyen bir nazym biçimidir. Kafiye düzeni aaaa – bbba – ccca dyr.

4- ?arky : ?arkylar bestelenmek için yapyldy?yndan fazla uzun de?ildir. Divan Edebiyaty’ na Türklerin kazandyrdy?y nazym ?ekillerindendir. De?i?mez konusu a?ktyr. NEDYM – YAHYA KEMAL

5- Musammat :

6- Terkib-i Bent : ZYYA PA?A – BA?DATLI RUHY – BAKY

7- Terci-i Bent : ZYYA PA?A

HALK EDEBYYATI NAZIM ?EKYLLERY

a. Anonim Halk Edebiyaty

1- Mani : 7’ li hece ölçüsü ile söylenen, tek dörtlükten olu?an ?iirlerdir. aaxa

2- Ninni : 7’ li 8 veya 9’ lu hece ölçüsü. aaaa

3- A?yt : Bir ki?inin ölümünden duyulan acy. abab – cccb – dddb – eeeb …

4- Türkü : Türküler 8 veya 11’ li hece ölçüsü. A?k, tabiat, sevgi ve güzellik konulary i?lenir.

b. A?yk Edebiyaty Nazym ?ekilleri

1- Ko?ma : Dörtlük sayysy 3 veya 5 tir. 11 li hece ölçüsü kullanylyr. abab – cccb – dddb … Konu olarak a?k, tabiat, sevgi ve güzellik i?lenir. GÜZELLEME – KOÇAKLAMA – TA?LAMA – A?IT

2- Semai : 8 li hece ölçüsü kullanylyr. 3 veya 5-6 dörtlükten olu?ur. Güzellik, a?k, tabiat konulary i?lenir.

3- Varsa?y : 8 li hece ölçüsü ile söylenir. Semai ile benzerlik gösterir. Varsa?y nyn Semai den farky Varsa?y da erkekçe yi?itçe bir söyleyi? vardyr. Bre – hey gibi ünlemler kullanylyr.

4- Destan : Dörtlük sayysy synyrly de?ildir. Hece ölçüsü 11 li kalybydyr. Son dörtlükte ?airin mahrasy bulunur. Konu olarak sava?, kahramanlyk, kavga, isyan, yangyn gibi konular, ayryca dalkavukluk, parasyzlyk ve gülünç olaylar i?lenir.

c. Tekke ve Tasavvuf Edebiyaty Nazym ?ekilleri

1- Ylahi : Konusu din ve çe?itli insanlardyr. Allah’ a yalvarma ve onu övme vardyr. 7 li 8 li 11 li hece ölçüleri ile yazylyr. Ylahiler 3 ile 7 dörtlükten meydana gelir. YUNUS EMRE

2- Nefes : Bekta?i tarikatyna ait tekke ?airlerinin kendi tarikatlarynyn dü?üncelerini yaymak için söyledikleri ?iirlerdir.

3- Deme : Alevi ve Kyzylba? ?airlerin kendi dü?üncelerini dile getirdikleri bestelenen bir nazym biçimidir. 8 li hece ölçüsü kullanylyr. 3 veya 5 dörtlükten olu?ur.

4- Devriye : Vesin, ?ekil ve kafiye bakymyndan ilahiye benzer. Devriye de insanyn Allah’ tan gelip yine Allah’ a gidece?i konusu i?lenir.

5- Nutuk : ?ekil yönüyle koçma ya benzer. Tarikata yeni girenlere mür?itlerin bilgi vermek için söyledikleri ?iirlerdir.

6- Sathiye : Nefesin bir türüdür. Tanry ile konu?ur ve ?akala?yrcasyna yazylan ?iirlerdir.

d. Baty Edebiyaty’ dan Alynan Nazym ?ekilleri

1- Sone : Edebiyatymyza Servet-i Finun devrinde Fransyzlar dan girdi. Toplam olarak 14 mysradyr. Kafiye düzeni abab – abba – ccd – ede dir.

2- Terza – Rima : Bir ba?ka baty edebiyaty nazym biçimidir. Kafiye düzeni aba – bcb – cdc – d ?eklindedir.

TÜRK EDEBYYATININ DÖNEMLERY

I. YSLAMYYET ÖNCESY TÜRK EDEBYYATI

a. Sözlü Edebiyat
Kan, kaman, basky, ozan adlary verilen ki?ilerle yönettikleri törenlerde söyledikleri SAV ( atasözü ) SAGU ( a?yt ) KO?UK lardyr. Sözlü gelenek söz, müzik ve genellikle oyun üçlüsünü içinde ta?yr. Bu dönemde hece ölçüsü ve yarym uyak kullanylmy?tyr. Konulary bakymyndan insan sevgisi, do?a sevgisi, a?k… Destan : Ka?an ve ba?yna gelenler. Kahramanlyktan

b. Yazyly Edebiyat

8 yy. da Göktürk yazytlarynda görülür. Bu yazytlar Bilge Ka?an, Tonyukuk ve Kültigin adyna dikilmi?tir. En önemli özelli?i 1000 kadar sözcükle içten, do?al ve akycy bir anlatym sa?lanmy?tyr. Bu yazyt ulusa seslenir.

II. YSLAMY DÖNEM TÜRK EDEBYYATI

Ylk Eserler

1- Kutadgu Bilig : Yusuf Has Hacip tarafyndan 1070 yylynda yazylmy?tyr. Eserin ady “ Mutluluk Veren Kitap “ anlamyna gelir. Alegorik ve didaktik bir eserdir. Konusu ahlak, dilin önemi, devlet idaresi gibi konulardyr. Türk Edebiyaty nyn ilk siyaset namesidir. 6600 beyittir. 173 dörtlüktür.

2- Divan-y Lügatit – Türk : Türk dilinin divany anlamyndadyr. 1072 de Ka?karly Mahmut tarafyndan Araplara Türkçe’yi ö?retmek amacyyla yazylmy?tyr. Ansiklopedik bir de?er ta?yr. Eserin sonunda o devirdeki Türk boylarynyn yerle?im alanlaryny gösteren bir harita vardyr.

3- Atabet-ül Hakayyk : “ Hakikatlerin E?i?i “ anlamyna gelir. XII. Yüzyylda mesnevi tarzynda aruz vezniyle Edip Ahmet Yüknevi tarafyndan yazylmy?tyr. Didaktik bir eserdir. Cömertlik, ilim ve do?ruluk gibi konulary i?ler. Bir ahlak ve ö?üt kitabi niteli?indedir.

4- Divan-y Hikmet : XII. Yüzyylda Ahmet Yesevi tarafyndan yazylmy?tyr. “ Hikmet “ Ahmet Yesevi’ nin ?iirine verdi?i isimdir. Eser sade bir halk Türkçe’si ile yazylmy?tyr. Hece ölçüsü ve dörtlüklerle yazylmy?tyr. Ahmet Yesevi ilk tasavvuf ?airidir. 63 ya?yndan sonra kendisine bir mezar yaptyrmy? kalan ömrünü orada tamamlamy?tyr. Eserde Allah a?ky, ibadet, cennet vb. konular i?lenir.

5- Muhakemet-ül Lügateyn : Ylk sözlü?ün kar?yla?tyrylmasydyr. Ali – ?ir Nevai tarafyndan yazylmy?tyr. Bu eserde Türkçe ile Farsça dilleri kar?yla?tyrylmy?tyr. Türkçe’ nin Farsça ile ba?a ba? bir dil oldu?u kanysyna varylyr.

6- Kitab-y Dede Korkut : 12 hikayeden olu?ur. Destandan halk hikayesine geçi? dönemi eseridir. Eserde bir yandan Türklerin Yslamiyet öncesi hayatlary anlatylyrken öte yandan Yslamiyet’ e ait özellikler yer almaktadyr. Eser bu yönüyle de bir geçi? dönemi ürünüdür.
Dede Korkut, hikayelerin içinde ady geçen ya?ly, bilge meçhul bir halk ozanydyr. Eser XV. Yüzyylda yazyya geçirilmi?tir.
Eserde nazym ve nesir iç içedir. Kahramanlyk, yi?itlik, boylar arasyndaki sava?lar, a?k… eserde i?lenilen ba?lyca konular arasyndadyr.
Not : Yukaryda syralady?ymyz 5 eser Yslamiyet Dönemi Türk Edebiyaty’ nyn ilk yazyly eserleridir. Bu eserlerin ortak özelli?i HAKANYYE TÜRKÇESY ile yazylmalarydyr.

a. Divan Edebiyaty

1- Kayna?yny Arap ve Yran kültürlerinden alyr. Yazyly gelene?e dayanyr.
2- Sanatçy yazdyklaryny ve söylediklerini de?i?tirebilir. Bunun için i?lenmi? ve incelenmi? ürünler verir. Ürünlerin hepsi DYVAN denilen defterde toplanyr.
3- ?iir a?yrlyklydyr ve zamanla asla de?i?ikli?e u?ramaz.
4- ?iirlerin adlary yoktur. ?iirler nazym biçimleri ile adlandyrylyr.
5- Gazel – Kaside – Rubai – Mesnevi – Murabbaa – Terci-i Bent – Terkib-i Bent
6- Aruz ölçüsü ile yazylyr. Nazym birim beyittir. Tam ve Zengin uyak kullanylyr. Redif ve Cinas vardyr.
7- Konu olarak sevgi, a?k, özlem, ?arap, içki meclisi, tarihten ?ikayet… i?lenir. Gerçek do?a yoktur.
8- Divan Edebiyaty’ nda katy kurallar vardyr ve bunlar uygulanmy?tyr.

Divan Sanatçylary

XIII. yüzyyl
Hoca Dehhani : Din dy?y konularda ?iirler yazdy. Ylk divan ?airidir. A?k ?iirlerinin en önemli temasydyr. Lirik ?iirleriyle tanynyr. Ayryca Sultan Veled – Seyyad Hamza da lirikte ünlüdür.

XIV. yüzyyl
Ahmedi : Din dy?y ?iirleri ile tanynyr. Divan’ y ve YSKENDERNAME isimli mesnevisi vardyr.
Nesimi : Tasavvuf ?iirleri ile tanynyr. ?iirleri liriktir. Azer Türkçe’sidir. Tuyu?’ lary ile ünlüdür. Divan’ y var.

XV. yüzyyl
?eyhi : Harname ve Hüsrev – ü ?irin hicivleri vardyr. Asyl mesle?i hekimliktir.
Sül Çelebi : Mevlüt’ ü ile ünlüdür.
Ahmet Pa?a :
Necati Bey :
Ali ?ir Nevai : Lirik ?iirleri ile tanynyr. Muhakemet – ül Lügateyn. Mecalisün Nefais Te?kire.

XVI. yüzyyl
Baki ( 1526 – 1600 ) : Medresede yeti?mi?, müderrislik ve kadylyk yapmy?, ?eyhülislam olmak istemi? fakat olamamy?tyr. Konulary a?k, tabiat ve devrinin zenginli?idir. Divanyn en ünlü gazekilerindendir. Divan’y ve divanynda yer alan KANUNY MERSYYESY en önemli eseridir.
Fuzuli ( 1495 – 1556 ) : Yalnyz 16. yüzyylyn de?il bütün divan edebiyatynyn En Büyük ?airidir. Tasavvuf ve a?k Fuzuli’ nin ba?lyca konularydyr. A?k ilahi a?ktyr. A?k acysyndan ?ikayetçi de?il bilakis mutludur. Leyla ile Mecnun – Mesnevi, ?ikayetname – Hiciv, Beng – ü Bade. Fuzuli ilimsiz ?iiri bo? duvara benzetir. Kendisi iyi bir tahsil görmü?tür. Saraydan uzaktyr. Çok acy ve yzdyrap çekmi?tir.

XVII. yüzyyl
Nef – i ( 1575 – 1633 ) : Erzurum’ da do?mu? iyi bir tahsil görmü?tür. ?iirlerinde ses unsuru çok önemlidir. ?iirde sözün güçlü olmasyna önem vermi?tir. Dili a?yr ama akycydyr. Divan Dönemi nin en önemli KASYDE ?airidir. Kasidelerinde tabiat tasvirleri önemli yer tutar. ?iirlerinde kylyç sykyntylary ve bahar kokusunu duymak mümkündür. Ölçü tanymayan bir ?airdir. Överken göklere çykaryr, yererken de yerin dibine sokar. Herkesi hicivlemi?tir. Babasyny da. En önemli eseri Divan’ y dyr. Hicivlerini Siham – y Kaza adly eserinde toplamy?tyr.
Nabi : Divan Edebiyaty nyn didaktik ?airidir. Osmanly Duraklama Döneminde toplumda aksayan yönleri görerek bunlardan ilham almy?tyr. Ö?üt verici tarzda ?iir yazmy?, ata sözlerine yer vermi?tir. Hayrabad – Hayriye = Mesnevi. Divan’y vardyr.

XVIII. yüzyyl
Nedim ( 1680 – 1730 ) : Lale Devrinin zevkini e?lencesini ya?amy? bir ?airdir. Ya?ady?y e?lence dönemini ?iirlerine yansytmy?tyr. Divan’ yn katy kurallarynyn dy?yna çykmy?tyr. ?iirde ilk kez halk ruhunu, halk deyimlerini Nedim yansytmy?tyr. Ystanbul ve Ystanbul Türkçesi’ ni ?iire Nedim sokmu?tur. Nedim’ in en önemli eseri Divan’ y dyr. Edebiyatymyzda ?arkylary bile ünlüdür.
?eyh Galip (1757 – 1799) : Mevlevi tarikatynyn ?eyhidir. Divan Edebiyaty nyn son büyük ?airidir. Süslü, çe?itli sanatlarla dolu a?yr bir dili vardyr. ?iirde kendine özgü özellikleri vardyr ve Divan Edebiyaty’ na yeni bir hava kazandyrmy?tyr. ?iirinde musiki çok önemlidir. Sebk – i Hindi tarzy temsilcisidir.
En önemli eserleri Divan – y ve Hüsnü A?k adly mesnevisidir.

b. Halk Edebiyaty

1- Kayna?yny halkta alyr. Ba?langycyny bilmedi?imiz dönemlere kadar uzanyr. Sözlü gelene?e dayanyr.
2- Sanatçylary genellikle okuma – yazma bilmez. Okuma – yazma bilenler ?iirlerini Cönk’ lere yazarlar.
3- ?iir a?yrlyklydyr ve zamanla de?i?ikli?e u?rar.
4- ?iirlerin adlary yoktur. Nazym biçimleri ile anylyrlar.
5- KO?MA, GÜZELLEME, TA?LAMA, A?IT, DESTAN, VARSA?I, SEMAY, MANY …
6- Türkçe’ nin do?al ölçüsü ve hece ölçüsü ile söylenir. Nazym birimi dörtlüktür. Yarym ve Tam Uyak. Cinas – Radif.
7- Konu : Sevgi, a?k, özlem, gerçek do?a ve toplumsal konular… i?lenir.
8- Halk Edebiyatynda katy kullar vardyr ve bunlar uygulanmy?tyr.

a. Anonim Halk Edebiyaty
Sahibi olmayan ürünlerdir. MASAL, NYNNY, ATASÖZÜ, BULMACA, TÜRKÜ …

b. A?yk Edebiyaty
Söyleyeni belli ürünlerdir. KO?MA, TA?LAMA, A?IT, SEMAY, VARSA?I …

c.Tekke Edebiyaty
YLAHY, NEFES, DEME, DEVRYYE, NUTUK, ?ATHYYE …

HALK OZANLARI
Kaygusuz Abdal : 15. yy. Tekke Edebiyaty
Pirsultan Abdal : 16. yy. Tekke Edebiyaty
Köro?lu : 16. yy. Koçaklama ve Güzelleme
Karacao?lan : Halk Edebiyaty’ nyn en Lirik ozanydyr. 17. yy. Güzelleme ve Semaileri ile ünlüdür.
Gevheri : 18.yy. divan ?iirine yakla?my?tyr.
Dertli : 18.yy. Güzelleme, Ta?lama
Dadalo?lu : 19. yy. Koçaklama
A?yk Veysel : 20. yy. Türkü ve Lirik ?iirleri ile ünlüdür.

NESYR TÜRLERY
Hikaye : Hayatyn dar bir bölümünde olu?mu? ya da olu?masy mümkün olaylary anlatan yazylardyr.
Roman : Belirli sebeplerle bir arada bulunan insanlaryn ba?yndan geçmi? ve geçmesi olaylary anlatan yazylardyr.
Masal : Kahramanlary ola?an üstü varlyklar olan tamamen hayal ürünü olaylaryn anlatyldy?y yazy türüdür.
Tiyatro : Dram – Trajedi – Komedi gibi türlere ayrylyr.
Fykra : Bir yazaryn günlük olaylarla ilgili görü?lerini kanytlama yoluna gitmeden anlatty?y kysa yazylardyr.
Makale : Herhangi bir konuda bir fikri, bir görü?ü savunan ve örnek ile kanytlayan yazylardyr.
Söyle?i : Yazaryn günlük bir olayy okuyucu ile kar?y kar?yya imi? gibi anlatmasydyr.
Ele?tiri : Bir eser veya dü?ünce ile ilgili duygu ve dü?ünce tenkiti yazylarydyr.
Deneme : Herhangi bir konu üzerinde kesin sonuca gitmeden yazaryn kendi ile konu?uyorcasyna yazdy?y tür.
Nurullah Ataç, Ahmet Hamdi Tanpynar, Ahmet Ha?im.
Any : Bir yazaryn kendine ya da yakyn bir tanydy?yna ait geçmi? olaylary anlatty?y yazy türüdür.
Ziya Pa?a, Halit Ziya U?aklygil, Falih Ryfky Atay, Yakup Kadri, Ahmet Rasim.
Gezi : Gezip görülen yerlerin ve aralarla ilgili izlenimlerin anlatyldy?y yazy türüdür.
Evliya Çelebi ( SEYAHATNAME ), Cenap ?abettin ( HAC YOLUNDA, AVRUPA MEKTUPLARI ), R. Nuri ( ANADOLU NOTLARI )
Günlük :
Biyografi :
Mektup :

TANZYMAT EDEBYYATI

I. Dönem

1- Toplumcu bir yakla?ymy vardyr. Halk ?iirini örnek almayy, dili aryla?tyrmayy dü?ünmü? fakat ba?aramamy?tyr.
2- Divan Edebiyaty nazym biçimleri sürdürülür. ( Kaside, Gazel, Murabbaa, ?arky…)
3- Yçerik Divan’ a göre de?ildir. ( E?itlik, Özg. , Adalet, Yns. Haklary ) dy? ayny iç farkly hale geldi.
4- Dil Divan edebiyatyna göre sadele?ti. ?iirde konu bütünlü?ü sa?landy.
5- Düz yazy önem kazandy. Baty edebiyatyndan alynan türlerde örnek verildi.
6- Romanda Romantizmin etkisinde kalyndy. Yyiler hep iyi, kötüler hep kötü.
7- Esirlik, Görücü Usulü evlilik, Yanly? batylyla?ma, Züppelik gibi konular i?lendi.
8- Yazar romanyn aky?yny keserek bilgiler veriyor. Ahmet Mithat Efendi – Namyk Kemal.
9- Tanzimat ikiliklerle doludur. Yeninin yanynda eski sürer. Piyano – Ud Kady – Yargyç Medrese – Okul vb.

Sanatçylary

a. ?inasi : Ylklerin sanatçysydyr. ( Gazete, Makale, Tiyatro, Atasözü, Ymla…) ?inasi ?iire dü?ünce cümlesini getirmi?tir. ( Re?it Pa?a Kasidesi )
Eser è ?air Evlenmesi, Durub – u Emsal – i Osmaniye, Tercüme – i Manzume…

b. Namyk Kemal : Tanzimat edebiyatynyn en co?kun, ta?kyn, heyecanly bir ba?ka de?i?le Lirik ?airidir. Birçok alanda eser vermi?tir.
Roman è Yntibah, Cezmi
Tiyatro è Vatan, Celalettin Harzem?ah, Gülnihal, Akif Bey, Karabela, Zavally Çocuk.
Ele?tiri è Tahrib – i Harabat, Takip ( Bunlary Ziya Pa?aya kar?y yazmy?tyr ).
Tarih è Kanüe, Silistre, B. Yslam Tarihi, Osmanly Tarihi, Hürriyet Kasidesi.

c. Ziya Pa?a : Terk – Bent’ leri ile ünlüdür. Hayaty ikilikleri ile doludur. ?iirlerini tamamen Divan ?iiri üslubu ile yazmy?tyr.
Divan ?iiri Antolojisi è Harabat J.J. Ruso
Terk-i Bent è Ba?datly Ruhiye, Nazire çevirileri de
Tarih è Engizisyon Tarihi, Endülüs Tarihi vardyr.
Di?er Eserleri è Rüya, Zafername, E?ar-y Ziya, Veraset Mektuplary

d. Ahmet Mithat Efendi : Düz yazy ustasydyr. Yazy makinesi gibidir. Her yazysynda insany bilgilendirir.
Öykü è Letaif – i Rivayet, Kyssdan Hisse
Roman è Dürdane Hanym, Yeniçeriler, Hasan Mellah, Hüseyin Fellah, Dünyaya Ykinci Geli?, Felatun Beyle Rakym Efendi, Henüz On Yedi Ya?ynda
Gezi è Avrupa’ da Bir Ceylan
Not : Ynsanymyza okumayy sevdirmi?tir.

e. Ahmet Vefik Pa?a : Moliler çevirileri ile ünlüdür.
Uygulamalary è Zor Nikah, Zoraki Tabip, Kadynlar Okulu, Tartüf
Dil Çaly?malary è Lehçe – i Osmani, Secere – i Türki

f. ?emsettin Sami :
Roman è Taa?uk – u Talat ve Fitnat.
Dil Çaly?malary è Kamus – u Türki, Fransevi Kamüs – ül Alam.

II. Dönem

1- II. Dönem toplumsaldan bireysele geçi? dönemidir.
2- Romantizm den Realizm’ e geçi? dönemidir.
3- Dil a?yrla?yyor.
4- Yani nazym biçimleri denenir.
5- Aruz ölçüsü sür-ction_end -->

SANATÇILARI

a. Recaizade Mahmut Ekrem : ?iirlerinde çok romantik, romanlarynda realist öz ta?yr.
Roman è Araba Sevdasy
Tiyatro è Afife Anjelik, Vuslat, Atala, Çok Bilen Çok Yanylyr.
?iir è Nüat Ekrem, Na?me – i Seher, Yadigar – y ?ebap
Ele?tiri è Zemzeme
Ders Kitaby è Talim – i Edebiyat

b. Abdülhak Hamit : ?iire biçimsel yenilikler getirmi?tir. Okumak için tiyatro yazyyor. Y?ledi?i konular Do?a, ölüm, ölüm kar?ysynda insanyn çaresizli?i, Tanryya sy?ynmadyr.
Tiyatro è Fenten, E?yer, Ybni Musa, Taryk, Tezer, Ylhan, Liberte
Düzyazy è Macera – y A?k, Sabr – ü Sebat, Yçli Kyz, Duhter – u Hindu
?iir è Sahra, Belde, Hacle, Ölü, Bunlar Odur

c. Sami Pa?azade Sezai :
Roman è Sergüze?t = Esirlik kurumu ele?tiriliyor.
Öykü è Küçük ?eyler = Ylk Realist öykülerimizdendir.

d. Nabizade Nazym :
Roman è Zehra = Edebiyatymyzyn ilk Psikolojik romanydyr.
Öykü è Karabibik = Ystanbul dy?yna çykyp köyü anlatan ilk natüralist öykü.

e. Muallim Naci :
Roman è Ömer’ in Çocuklu?u = Otobiyografik
Tiyatro è Heder
Ele?tiri è Demdeme
Sözlük è Lugat – y Naci

TANZYMAT DÖNEMYNDE YLKLER

Ylk Çeviri : Yusuf Kamil Pa?a = Fenelon dan Telemak
Ylk Tiyatro : ?inasi = ?air Evlenmesi. Batyly anlamda ilk Namyk Kemal = Vatan Piyesi
Ylk Roman : ?emsettin Sami = Taa?uk – y Talat ve Fitnat
Ylk Öykü : Ahmet Mithat Efendi = Kyssadan Hisse, Letaf – i Rivayet< BR>Ylk Köy Romany : Nabizade Nazym = Karabibik, Mahmet Rauf = Peyani Safa
Ylk Psikolojik Rom. : Nabizade Nazym = Zehra ( Eylül – Dokuzuncu Hariciye Ko?u?u )
Ylk Folklor Den. : ?inasi = Durub – u Emsal – i Osmaniye
Ylk Realist Öykü : ?ami Pa?azade Sezai = Küçük ?eyler
Ylk ?iir Çevirisi : ?inasi = Tercüme – i Manzume
Ylk Realist Roman : Recaizade Mahmut Ekrem = Araba Sevdasy.

SERVET – Y FÜNUN EDEBYYATI

1- Baskylaryn yo?un oldu?u bu dönemde bireysel sanat yapylmy?tyr. Toplumsallyk yoktur.
2- Fransyzca dan tamlama kalyplary alyndy. Dil a?yrla?ty.
3- Dünya da Romantizm den Realizm’ e geçildi. ?iirde Parnasizm ve Sembolizm den etkilenildi.
4- Gazetesiz ve tiyatrosuz bir dönemdir.
5- Sane – Tanzerima bu dönemde kullanylmy?tyr.

SANATÇILARI

a. Tevfik Fikret : Divan Tarzynda yazmy?tyr. 1901 den itibaren Toplumsal konularda yazmaya ba?lamy?tyr. ?iiri düz yazyya yakla?tyrmy?tyr. Türkçe’ yi aruza ba?aryyla uygulamy?tyr.
?iir : Tarih – i Kadim, Han – y Ya?ma, 95 e Do?ru, ?ermin = çocuklara yönelik ilk eseridir. Rugab – y ?ikeste, Sis = Ystanbul’ a söver. Rücu = Sözlerini geri alyr. Parnasçydyr.
Düzyazy : Haluk’ un Defteri

b. Cenap ?ahabettin : ?iirlerinde Sembolizm ve Parnasizm etkileri görülür. Dili a?yrdyr.
Gezi : Hac Yolunda, Avrupa Mektuplary
Düzyazy : Nesr – i Harb, Nesr – i Sulh
Özdeyi? : Tiryaki Sözleri

c. Halit Ziya U?aklygil : Ça?da? roman Halit Ziya ile ba?lar. Romanlarynda Ystanbul daki büyük evler ( kö?k ) ve bu evlerde ya?ayan, çaly?an insanlaryn iç dünyalaryny anlatyr.
Öykü : A?ka Dair, Solgunu Demet, Bir Yazyn Tarihi, Bir Acy Hikaye O?lunun Ölümünden Sonra