Çe?itli amaçlara yönelik olarak gerçekle?tirilen anlatymyn etkileyici olmasy için çe?itli yöntemlere ba?vurulur.Y?te,anlatymy gerçekle?tirirken ba?vurulan bu yöntemlere “anlatym biçimleri” diyoruz.

    Anlatym biçimlerini ?öyle syralayabiliriz:

1)Açyklayycy Anlatym,

2)Öyküleyici Anlatym (Hikaye Etme)

3)Betimleyici Anlatym (Tasvir Etme)

4)Tarty?macy Anlatym

A)AÇIKLAYICI  ANLATIM:

Herhangi bir konu hakkynda bilgiler vermek,bir ?eyler ö?retmek amacyna yönelik anlatym biçimidir.

ÖRNEK:Memduh ?evket Esendal öykülerini sade ve temiz bir Türkçe’yle yazmy?,öykücülükte Çehov tarzyny benimsemi?tir.Onun öykülerini okuyanlar eserin içinde kendilerini,çevrelerini ve hayatta kar?yla?tyklary ki?ileri bulur gibi olurlar.Esendal,günlük hayaty iyimser bir hava içinde verir.Öykülerindeki olaylar son derece basittir.

B)TARTI?MACI ANLATIM:

Okuyucuyu veya dinleyiciyi istenilen davrany? ve dü?ünce biçimine yöneltmek amacyyla ba?vurulan bir anlatym biçimidir.Bu anlatym biçimiyle okuyucunun sahip oldu?u dü?üncenin

de?i?tirilmesi amaçlanyr.Yani amaç dü?ünce ve konularda de?i?iklik yapmaktyr.

ÖRNEK:Edebiyat metninin dili günlük ileti?im dilinden bütün bütüne ayryymy? gibi görülegelmi?tir bizde.Ystiareli, aktarmaly, do?allyktan uzak bir dil olarak dü?ünülmü?tür hep.Edebiyat sözcü?ü;süslü püslü, özentili, abartmaly ve bo? sözler yy?yny gibi bir anlam kazanmy?tyr bu yüzden.Bunu da,edebiyat dilini günlük dilden apayry gören bir anlayy?a ba?layabiliriz.Oysa edebiyat dili günlük dilden tümüyle kopuk bir dil de?ildir.Gündelik dilin güzel, duygusal bir doku içinde yeniden düzenlenimidir bir bakyma.

C)ÖYKÜLEYYCY ANALTIM:

Bu anlatymda amaç;olayy okuyucunun gözü önünde canlandyrmak,anlatmak istenileni bir olay içerisinde vermektir.Öyküleyici anlatymda olaylar olu? haline uygun olarak bir dizi halinde verilirse birbirine ba?lanyr.Öyküleme, tasarlanan ya da ya?anan bir olayyn anlatymydyr.Roman, hikaye ve masallaryn anlatymy öyküleyici anlatym biçimindedir.

ÖRNEK:A?yr adamlarla kahveye girdi Hasan.Olanlary dü?ündü bir süre.Otursam my oturmasam my diye bir tereddüt geçirdi.Sonra oturdu bir kö?eye isteksiz.Babadan kalma tütün tabakasyny çykardy,kalynca bir sigara sardy.Öyle dalmy?ty ki masasyna konan çay barda?ynyn sesi bile dikkatini çekmemi?ti.

D)BETYMLEYYCY ANLATIM (TASVYR ETME):

Betimleme en yalyn biçimiyle sözcüklerle resim çizme i?idir.Varlyklaryn niteliklerini,bu varlyklaryn duyularymyz üzerinde uyandyrdyklary izlenimleri belirtmektir.Betimleme nesnelerin, varlyklaryn, belirgin özelliklerini tanytyp göz önünde canlandyrmaktyr.Bu anlatymda okuyucunun çe?itli duyularyna seslenilerek anlatylan varlykla ilgili izlenim kazanylmasy amaçlanyr.Bu amacyn gerçekle?mesi için titiz bir gözlem gerekir.Gözlem syrasynda ayyrt edici özelliklerin anlatylmasyna özen gösterilir.

ÖRNEK:Eski bir ta? köprü geçildikten sonra fakir mahallelere giriliyor ve sefalet,bütün deh?eti ve çirkinli?iyle ba?lyyordu.Ortalaryndan akan çirkin sularynda yary çyplak çocuklarla çamurdan köpekler, e?ri bü?rü sokaklar… Tezekten, çamurdan yapylmy? yary yaryya topra?a gömülmü? penceresiz kulübeler…

         DÜ?ÜNCEYY GELY?TYRME YOLLARI

    Bir yazyda ileriye sürülen görü? ve dü?üncenin inandyrycyly?yny sa?lamak amacyyla yazar çe?itli yollara ba?vurur.Dü?ünceyi geli?tirmek için ba?vurulan yöntemler ?unlardyr:

1)TANIMLAMA:

Bir kavrama ya da olayyn belirgin özellikleriyle tanytylmasyna tanymlama denir.Tanym kysaca “nedir” sorusuna verilen cevaptyr.

ÖRNEK:Ynsan vücudunun en küçük yapy ta?yna hücre denir.(Nesnel)

*Yi?itlik, kahramanlyk, sava? temalaryny i?leyen ?iirlere epik ?iir denir.(Nesnel)

*Ya?am, güçlükleri yenebilme sanatydyr.(Öznel)

*Toros da?larynyn etekleri Akdeniz’den ba?lar.(De?il)

2)ÖRNEKLENDYRME:

Yleriye sürülen soyut dü?üncenin somutla?tyrylmasy yöntemidir.Söylenmek istenilenin okuyucunun kafasynda canlandyrylmasyny sa?layan bir yöntemdir.

ÖRNEK:

Genç Kalemler hareketi,edebiyatymyza özellikle dil konusunda yepyeni bir anlayy?y getirmi?tir.Türkçe kendi benli?ine yava? yava? dönmeye ba?lamy?;halk,aydynlaryn yazdyklaryny anlar duruma gelmi?tir.1911’li yyllarda yazan Ömer Seyfettin’i, Ziya Gökalp’i açyp okuyun, severek, anlayarak okursunuz yazdyklaryny.Sözcükler, tamlamalar…hep anlayaca?ynyz biçimdedir.

3)KAR?ILA?TIRMA:

Kar?yla?tyrmada iki varlyk, iki kavram ya da iki ?ey arasyndaki benzerlik ve kar?ytlyklardan yararlanma söz konusudur.Benzerliklerin ya da kar?ytlyklaryn ortaya konmasy kar?yla?tyrma ile olur.

ÖRNEK:Özge Ali’ye göre daha çaly?kandyr.

*En çok sevdi?im arkada?ym sensin.

*Eski ?iir hayali ö?eleri yeni ?iir ise somut ö?eleri içerir.

4)TANIK GÖSTERME(ALINTI YAPMA):

    Anlatylmak istenilen dü?üncenin ba?kalarynyn görü?lerinden,sözlerinden yararlanarak açyklanmasy yoludur.Ba?kalarynyn ayny konuda söyledi?i sözler yazy içerisinde alynty olarak gösterilir.Tanyk olarak dü?üncesine ba?vurulan ki?inin, konusunda uzman güvenilir olmasy gerekir.

ÖRNEK:Mutluluk, aslynda herkesin çok yakynynda.Ysteyen herkes, her an mutlu olabilir.Fizolof Sokrates: “Bir kitap, bir çiçek, bir ku?…ne büyük saadet!” derken bunu anlatmyyor mu?

5)SAYISAL VERYLERDEN YARARLANMA:Dü?ünceyi inandyrycy kylmanyn yollaryndan biri de sayysal verilerden yararlanmadyr.Ynsanlar okuduklarynyn sayylarla desteklendi?ini görürlerse yazyyy daha da inandyrycy bulurlar.

ÖRNEK:Ada pazary ?eker  Fabrikasy 1953’te i?letmeye açyldy. Kurulu?ta günde 1800 ton olan pancar i?leme kapasitesi 1980’de 6000 tona çykaryldy. Bu büyük bir geli?me.