NOKTALAMA Y?ARETLERY

1)NOKTA (.):

a)Tamamlanmy? cümle sonlarynda kullanylyr:

*Gözlerin gözlerime de?ince felaketim olurdu ,a?lardym.

*Beni sevmiyordun,bilirdim.

b)Kysaltmalardan sonra kullanylyr:

* vb. *Prof. *Dr. *Cad. *Alm. *Ar. Yng.

c)Syra gösteren rakamlardan sonra “-inci” eki yerine kullanylyr.

*Senin çocuk 1. synyfta my okuyor.

*Dün 25. ya?yma bastym.

d)Tarihlerin yazyly?ynda gün,ay ve yyly gösteren sayylary birbirinden ayyrmak için konur:

*21.03.1978 *29.X.1925

e)Saat ve dakika gösteren sayylary birbirinden ayyrmak için konur:

*Yaryn 08.45’te gidece?im.

2)VYRGÜL (,):

a)Yazyda syralanan e? görevli sözcükler ya da söz gruplaryny ayyrmada kullanylyr:

*O kitaby aradym , buldum.

*Fyrat,Dicle önemli nehirlerimizdendir.

*Çalyku?u’nu ,Huzur’u ,Yntibah’y okudun mu?

*Kitaby açty ,birkaç sayfa çevirdi , yüksek sesle okumaya ba?lady.

*Yakynda yine bahar gelecek, a?açlar çiçek açacak ,kediler damlara çykacak.

b)Anlama güç katmak için tekrarlanan sözler arasyna konur:

*O?lunu , kadersiz o?lunu bir daha gö?süne basty.

*Ak?am,yine ak?am ,yine ak?am

c)Hitaplardan sonra kullanylyr:

*Sevgili Kyzym, *De?erli Ö?retmenim, * Saygyde?er Müdürüm,

d)Yüklemden uzak kalmy? özneden sonra konur:

*Ahmet Ha?im, ?iirde anlamyn kapaly olmasyna ve musikiye önem vermi? bir ?airimizdir.

*Y?te bu adam, Türkiye’yi pislikten kurtaracak tek adamdyr.

*Tatlylar,kalorisi fazla ;fakat vitamini az besinlerdir.

e)Cümlede vurgulanmak istenen ögelerden sonra konur.

*Yaryn,buraya geleceksin ve bu i?i çabucak bitireceksin.

f)Anlam kary?ykly?yna meydan vermemek için adla?my? syfatlardan sonra kullanylyr:

*Genç, adama ters ters bakty.

*Hyrsyz, çocu?u kovalady.

*Yaraly, kadynyn yüzüne bakyyordu.

*Yhtiyar, adamyn suratyna tükürdü.

g)Bazy cümlelerde anlam kary?ykly?yny önlemek için kullanylyr:

*Oku; adam ol baban gibi ,e?ek olma.

*Siz de kazançly çykmak istiyorsanyz benim gibi, hanymlary aly?veri?e gönderin.

?)Bir addan önce gelen zamirlerden sonra kullanylyr:

*O, ?iiri niçin ezberlememi??

*O ,güzel günlerine yeniden dönebilse.

*Bu, kadyny bir daha görmemi?.

*?u ,bahçeye dikilecekmi?.

h)Arasözlerin ba?ynda ve sonunda kullanylyr.

*Bu büyük komutany, Atatürk’ü ,saygyyla anyyoruz.

*Bu yöre, Sibirya ve çevresi,alabildi?ine so?uktur.

*Örnek olsun diye, örnek istemez ya, söylüyorum.

*Bir ku?, bir çiçek, bir böcek ,ne bileyim ben, her ?ey onun ilgisini çekiyordu.

*Ben de Ankara’da, o güzelim ba?kentte, be? yyl kaldym.

I)Yazyda tyrnak içine alynmamy? aktarma cümlelerin sonunda tyrnak i?areti yerine kullanylyr:

*Minareyi çalan kylyfyny hazyrlar, diyordu.

*Artyk sevmeyece?im,dedi.

i)Cümle ba?ynda kullanylan “evet,hayyr,yok,yoo,peki,tamam,hayhay,olur,

haydi,elbette…” gibi sözcüklerden sonra kullanylyr:

*Hayyr, bu i?i sevmedim. *Evet, yaryn synavsynyz. *Yoo,i?te bunu yapamam, dedi.

3.NOKTALI VYRGÜL(;):

a)Birbirine ba?ly olmakla birlikte her biri kendi içinde ba?ymsyz cümlelerin arasynda kullanylyr.Bu tip cümleler birbirini açyklayan,güçlendiren ,biri di?erine örnek olan cümlelerdir.Bu kullanym özellikle atasözlerinde görülür.

*Yer üst üste iki kez sarsyldy; halk korkuyla sokaklara fyrlady.

*Kysa bir konu?ma yapty; dinleyiciler onu uzun uzun alky?lady.

*Horoz ölür; gözü çöplükte kalyr.

*Yalancynyn evi yanmy?;kimse inanmamy?

b)Virgülle ayrylmy? sözleri ya da söz gruplaryny farkly sözlerden ya da söz gruplaryndan ayyrmak için konur.

*Sayysal derslerden matemati?i,fizi?i; sözel derslerden Türkçeyi, co?rafyayy çok seviyorum.

*Ahmet Ha?im, Cenap ?ehabettin sembolist; Tevfik Fikret ,Yahya Kemal parnasyen ?airlerdendir.

*Erkek çocuklara Ali,Murat,Serhat; kyz çocuklaryna ise Ye?im,Senem,Serpil adlary verilir.

c)Ögeleri arasyna virgül konmu? syraly cümleleri ayyrmada kullanylyr:

*Sevinçten, heyecandan içim içime sy?myyor; ba?yrmak,kahkahalar atmak,a?lamak istiyorum.

*At ölür, meydan kalyr;yi?it ölür , ?an kalyr.

*Kel ölür , syrma saçly olur ; kör ölür , badem gözlü olur.

d)Önceki cümleye “fakat,oysa ,lakin,ancak,çünkü…” gibi ba?laçlarla ba?lanan cümlelerde ba?laçlardan önce kullanylyr:

*Bu romany inceledim ;fakat pek be?endi?imi söyleyemem.

*Köye sen git;ancak orada çok fazla kalma.

*Kazanaca?ym ;çünkü çok çaly?yyorum.

NOT: Noktaly virgül, yukaryda sayylan ba?laçlardan önce kullanyldy?y gibi bunlaryn yerine de kullanylabilir.

*Bugün erken yatmalyyym;yaryn synav var.

*Y?inle ne kadar küçük olursa olsun ilgilen; hayattaki tek dayana?yn odur.

*Syky giyinin ;dy?arysy çok so?uk.

e)Ö?eler arasynda anlam kary?ykly?yny önlemek için kullanylyr:

*Murat;Hasan ,Ali ve Osman’dan daha çaly?kanmy?.

*Elma;armut,muz ve üzümden yararlydyr.

f)Özneden sonra virgüllerle ayrylan e? görevli sözcükler varsa ,özne noktaly virgülle ayrylyr.

*1.yeni grubunun en ünlü temsilcilerinden olan Orhan Veli ; dili çok iyi kullanan ,okuyucuyu de?i?ik bir romantizme sürükleyen , güçlü bir ?airdir.

Not: Noktaly virgülden ve virgülden sonra gelen sözcükler – özel isim de?il iseler- küçük harfle ba?lar.Di?er noktalama i?aretlerinden sonra gelen sözcükler büyük harfle ba?lar.

4.YKY NOKTA(:) :

a)Bir cümle veya sözcükten sonra yapylacak açyklamalardan önce kullanylyr.

*?imdi herkes ona ?öyle sesleniyordu:Atmaca Kamil.

*Bence bu cinayetin iki nedeni olabilir:Birincisi namus meselesi,ikincisi çykar kavgasydyr.

*Demokrasinin tek dayana?y vardyr: O da özgürlüktür.

b)Alynty cümlelerden önce kullanylyr.

*Bu sanatçynyn romanla ilgili ?u sözünü anmadan geçemeyece?im:“Roman yol boyunca gezdirilen bir aynadyr.”

*Hacy Bekta?-y Veli:“Eline,beline,diline sahip ol.” demi?.

b)Öykü ve romanlarda konu?ma çizgisinden önce kullanylyr:

*Süleyman Çavu?:

---- Byrak açma o bahsi ,dedi .

Kooperatif katibi ka?laryny çatty:

---- Yoo, böyle deme Süleyman Çavu?.

Not:Yki noktadan sonra yapylacak açyklama bir cümle niteli?inde de?ilse küçük harfle ba?lar.

*En çok sevdi?im meyvelerden bazylary ?unlardyr:muz,elma,portakal…

5.KESME Y?ARETY( ’):

a)Özel adlardan sonra gelen çekim eklerini ayyrmada kullanylyr:

*Yakup Kadri’nin Yaban’y Kurtulu? Sava?y dönemini anlatyr.

b)Kysaltmalardan sonra gelen ekler kesme i?aretiyle ayrylyr

*KKTC’yi her alanda destekliyoruz.

*Yaryn ABD’ye gidecek.

NOT:Küçük harflerle yapylan kysaltmalara getirilen eklerde kelimenin okunu?u;büyük harflerle yapylan kysaltmalara getirilen eklerde kysaltmanyn son harfinin okunu?u esas alynyr.

*kg’dan *PTT’ye

NOT:Sonunda nokta bulunan kysaltmalar, kesme i?aretiyle ayrylmaz.

* vb.leri *mad.si *Alm.dan *Yng.yi

c)Her türlü rakamdan sonra gelen ekler kesme i?aretiyle ayrylyr.

*36’nyn ortak bölenleri nelerdir?

*Sen 9’uncu synyfta my okuyorsun?

UYARI: Özel isimler yapym eki aldyklarynda kesme i?aretiyle ayrylmaz.Yapym ekinden sonra gelen çekim ekleri de ayrylmaz.

*Ankaralydan *Konyalym *Amerikalylar *Yslamcy *Aligil

NOT:-ler eki –gil yapym ekinin yerini tutarsa kesme i?aretiyle ayrylmaz.

*Dün Alilere gittim.

*Synyftaki Ali’ler aya?a kalksyn.

NOT:Özel adlar yerine kullanylan ‘o’ zamiri cümle içinde büyük harfle yazylmaz ve kendisinden sonra gelen ekler kesme i?aretiyle ayrylmaz.

*Ben onun ne kadar kibirli biri oldu?unu bilmez miyim?

d)Bazy sözcüklerde anlam kary?ykly?yny önlemek için kullanylyr:

*Osmanlylarda kady’nyn önemli bir yeri vardyr.

*Pencereden kar’y seyrediyorum.

e)Seslerin konu?ma syrasynda ya da ?iirde vezin gere?i dü?tü?ünü göstermek için kullanylyr:

*N’apalym *N’eylersin *N’etsin *Vardy m’ola sevdi?im yurduna

6.SORU Y?ARETY(?):

a)Soru bildiren cümle veya sözcüklerin sonunda kullanylyr, cümle sözde soru cümlesi de olsa yani kar?ydan bir cevap beklenmese de cümlenin sonuna soru i?areti konur.

*Türk edebiyatynyn ilk yazyly belgesi nedir? (cevap bekliyor:gerçek soru cümlesi)

*Bu havada dy?ary my çykylyr? (cevap beklemiyor:sözde soru cümlesi)

*Böyle bir adama nasyl güvenirsin? (cevap beklemiyor:sözde soru cümlesi)

*Seni hiç sevmez olur muyum? (cevap beklemiyor:sözde soru cümlesi)

*Bu kitaplary ona my verece?im? (cevap bekliyor:gerçek soru cümlesi)

b)Ku?ku duyulan bilgilerin yanyna ya da bilinmeyen bilgiler yerine parantez içinde konulur.

*Kayykçy Kul Mustafa (?-1658?) halk edebiyatymyzyn destan ?airlerinden biridir.

*Karacao?lan’yn Güneydo?u Anadolu’da (?) ya?ady?yny söylüyor.

UYARI: Yçinde soru sözcü?ü olsa bile , bir cümle soru anlamy ta?ymyyorsa sonuna soru i?areti konulmaz.

*Neden gitti?ini bilmiyoruz. *Bana nasyl çaly?aca?ymy söylemedin.

7.ÜNLEM(!):

a)?a?ma , korku, kyzma ,heyecan,sevinme… gibi duygulary dile getiren cümlelerin sonunda kullanylyr:

*Dur,bir yanly?lyk yapmayalym!

*Git ba?ymdan seni görmek istemiyorum!

*Eh, hayyrlysy neyse o olsun!

*Lanet olsun böylesi i?e!

*Böyle maç olmaz olsun!

*Ya?asyn ,synavy kazanmy?ym!

b)Küçümseme , yerme,alay etme amacyyla parantez içinde kullanylyr:

*Akla durgunluk verecek reklam kampanyalaryyla büyük(!) sanatçylar yaratylyyor.

*Bu kasabada onun ne kadar akylly(!) oldu?unu bilmeyen mi var?

8.ÜÇ NOKTA(…):

a)Herhangi bir nedenle bitmemi? ya da okuyucunun anlayy?yna byrakmak için bitirilmemi? cümlelerin sonuna konur.

*?u bahar ya?murlary bir gelse…

*Birdenbire kar?ymyza çykyveren ye?illik denizi…

*Kar?y sahilde mor,fark olunmaz sisler altyndaki da?lar,korular, beyaz yalylar…Bunlary seyretmek bana huzur veriyor.

b)Birtakym örnekler sayyldyktan sonra “vb” anlamynda kullanylyr:

*Binanyn tepesinden neler görünmüyordu ki:caddeler,sokaklar,evler,insanlar…

*Bu köyün insanlary konukseverdir,alçakgönüllüdür,iyidir…

c)Söz arasynda söylenmek istenmeyen sözler yerine kullanylyr:

*?u … adamy gözüm görmese iyi olacak.

*Kylavuzu karga olanyn burnu b…tan çykmaz.

9.TIRNAK Y?ARETY( “… ”):

a)Aktarma söz ya da cümleler tyrnak içinde gösterilebilir.

*Sanatçynyn ?u sözünü unutmamak gerekir:“Gerçek uygarlyk insanyn yüre?inde de?ilse hiçbir yerde yoktur.”

b)Önemi belirtilmek istenen sözcükler , terimler tyrnak içinde gösterilir.

* “Bayrak” bir ulusun ba?ymsyzly?yny simgeler.

*Günümüzün en önemli sorunlaryndan biri de “çevre kirlili?i”dir.

c)Yazyda geçen eser adlary tyrnak içine alynabilir:

* “Çalyku?u” Anadolu gerçe?inin tüm çyplakly?yyla anlatyldy?y bir romandyr.

NOT:Tyrnak içindeki söze ek gelirse tyrnaktan sonra gelir, kesme i?areti kullanylmaz.

*Re?at Nuri Güntekin’in “Acymak”yny okumanyzy tavsiye ediyorum.

NOT:Tyrnak içindeki cümlenin içinde bir tyrnak daha kullanmak gerekirse ikinci tyrnak tekli olur.

* “Ahmet Mithat Efendi halky e?itmek istedi?inden:‘Sanat toplum içindir.’der.”

10.PARANTEZ(AYRAÇ) ( ):

a)Cümle içindeki açyklamalar parantez içinde gösterilebilir:

*Adana ve yöresi (Çukurova) ülkemizin pamuk ambarydyr.

*Böyle sözcüklere (yansymalara) her dilde rastlanyr.

b)Bir sözcü?ün e? anlamlysy parantez içinde verilebilir:

*Türk Dil Kurumu yerbilim (jeoloji) ile ilgili terimleri bir kitapta toplamy?.

*Tezat (abartma) edebiyatta en çok kullanylan sanatlardan biridir.

c)Bir ki?iden söz edilirken do?um ve ölüm tarihleri parantez içine alynyr:

*Yakup Kadri Karaosmano?lu (1889-1974) teknik yönden kusursuz romanlar yazdy.

d)Yabancy sözcüklerin okunu?u parantez içinde gösterilir:

*Bacon (Beykyn) denemeleriyle ün kazanmy?tyr.

e)Tiyatro metinlerinde hareketleri anlatan bölümler parantez içinde gösterilir:

*Adam—(Yerinden kalkar ,suratyny asarak):Sen ne diyorsun beyefendi?

NOT:Parantez içine alynan bölüm içinde tekrar parantez açylmasy gerekirse ilk önce kö?eli parantez açylyr ve sonra kö?eli parantez kapatylyr.Aradaki parantez normal olur.

*Tasavvuf edebiyatynyn bu çok önemli sanatçysy[Yunus Emre(13.-14.yy)] ya?ady?y dönemde evrenselli?i yakalamy?tyr.

11.KISA ÇYZGY(-):

a)Bir olayyn ba?langyç ve biti? tarihleri arasyna konur.

*Bu sava? 1859-1870 yyllary arasynda olmu?tur.

b)Birbiriyle ilgili ülke,?ehir ya da kavramlar arasyna konur.

*Adana-Ceyhan arasy kaç kilometre?

*Türkiye-Yran ili?kileri geli?iyor.

c)Cümle içindeki arasözlerin ve aracümlelerin ba?ynda ve sonunda virgül,parantez kullanylabilece?i gibi kysa çizgi de kullanylabilir.

*?iir ve romanla ilgili dü?üncelerimi –sen de bilirsin ki- ona uzun uzun anlatmy?tym.

d)Cümle sonunda satyra sy?mayan sözcüklerin bölünmesinde kullanylyr.

…………………………………………söyledik-

lerimi unutma.

e)Dilbilgisinde eklerden önce ve mastar halindeki fiillerden sonra kullanylyr.

* “Kulaklyk” sözcü?ündeki –lyk yapym eki bir alet ismi yapmy?tyr.

*I?yk sözcü?ü, y?y- fiilinden türemi?tir.

f)Osmanlyca tamlamalarda kullanylyr.

*Aslynda Servet-i Fünun ve Fecr-i Ati dönemi ,edebiyatymyzda yeni bir soluktur.

12.UZUN ÇYZGY(---):

Konu?ma metinlerinde konu?malaryn ba?ynda kullanylyr.

----Bu kitaby okudun mu?

----Hayyr okumadym.

----Okumany tavsiye ederim ,çok güzel.

Yazym Kurallaryyla Ylgili Bir de Bulmacamyz Var Bakmak Yster misiniz?