1.)TE?BYH(BENZETME)

Sözü daha etkili duruma getirmek için aralarynda ilgi bulunan iki unsurdan güçsüzü olany güçlü olana benzetmektir.
Benzetmede dört unsur bulunur:
a)Benzenen b)Benzetilen
c)Benzetme Yönü d)Benzetme Edaty
Bu ö?elerin kullanylyp kullanylmamasy açysyndan da üç çe?it benzetme vardyr:
--- Çocuk tilki gibi kurnaz biriydi.

---Minik yavrucak elma gibi kypkyrmyzy yanaklaryyla gülücükler saçyyordu.
Benzeyen

---Bizim de kalbimizi kymyldatyr yerinden
Topra?a diz vuru?u da? gibi zeybe?in

---Binalar kale gibi oldu?undan içeri
B.tilen B.nen B.E
girilemiyordu.
---Kim bu cennet vatanyn u?runa olmaz ki feda?
B.tilen B.yen


---Karysyna yyllarca cehennem hayaty ya?atty.
B.tilen B.yen

---Muavin,yolculara: Pamuk eller cebe!
                                  B.tilen B.yen       

diye ba?ryyordu.

2.YSTYARE(E?RETYLEME)

Benzetmenin asyl unsuru olan benzeyen ve benzetilenden yalnyzca biri kullanylarak yapylyr.
a.)Açyk Ystiare:Benzeyenin bulunmayyp yalnyzca benzetilenle yapylan istiaredir.
b.)Kapaly Ystiare:Benzetilenin bulunmayyp yalnyzca benzeyenle yapylan istiaredir.

---Bir hilal u?runa ya rab ne güne?ler batyyor. (A.Y)
---Ay,altyn a?açlardan yere damlyyordu.(K.Y)
Açtym avucumu altyna tuttum.
---Ülkemizde üniversiteden mezun olmu? pek çok fidan artyk i? de bulamyyor.(A.Y)
---Bahar gelince bir a?yzdan ?arkylar söyler ku?lar.(K.Y)
---Bugün gökten inciler ya?yyordu.(A.Y)
---Galatasaray,Fenerbahçe kalesine gol ya?dyrdy.(K.Y)
---Genç adamyn sözleri,kyzyn yüre?ini yakyyordu.(K.Y)
---Sanat,hür bir ortamda boy atar.(K.Y)
---Kurban olam,kurban olam,
Be?ikte yatan kuzuya.(A.Y)


3.)KYNAYE

Bir sözü hem gerçek hem de mecaz anlamda kullanmaktyr.
Uyary:Kinayede daha çok mecaz anlam kastedilir.
---Mum dibine y?yk vermez.
---Hamama giren terler.
---Ta?yma su ile de?irmen dönmez.
---Yuvarlanan ta? yosun tutmaz.
---Ate? dü?tü?ü yeri yakar.
---Yapty?y hatayy anlayynca yüzü kyzardy.

4.)MECAZ-I MÜRSEL(AD AKTARMASI)

Benzetme amaç güdülmeden bir sözün ilgili oldu?u ba?ka bir söz yerine kullanylmasydyr.
---Y?e alynman için dün ?irketle görü?tüm.(Ynsan)
---Yaryn synyfy 9/H synyfy yapacak.(Ö?renci)
---Toplantyya Milliyet gazetesinin güçlü kalemleri de geldi.(Yazar)
---Nihatyn golüyle tüm stat aya?a kalkty.(Seyirci)
---O evine çok ba?ly bir insandyr.(Ailesi)
---Bu olay üzerine bütün köy ayaklandy.(Halk)
---Ystanbul'dan kalkan uçak az önce Adana'ya indi.(Havaalany)

5.)TE?HYS(KY?YLE?TYRME)

Ynsan dy?yndaki canly cansyz varlyklara insan özelli?i kazandyrmaktyr.
Her te?histe ayny zamanda kapaly istiare vardyr.
---Güzel gitti diye pynar a?lady.
---Menek?eler külahyny kaldyryr.
---Bir sarma?yk uyanyyordu uykusunda
Geriniyordu bir eski duvaryn syvasynda.
---Toros da?larynyn üstüne,
Ay un eledi bütün gece.
---O çay a?yr akar,yorgun mu bilmem,
Mehtaby hasta my,solgun mu bilmem.
---Aheste çek kürekleri mehtap uyanmasyn,
Eskici dükkanynda asma saat,
Çelik bir ?al atmy? omuzlaryna.
---Yalnyzly?yn ok?ady?y kalbime,ya?murlar küskün,
En güzel türküyü bir kur?un söyler.
---Bu ak?am sonbahar ne kadar serin,
Geceyi hasretle zaman.

6.)YNTAK(KONU?TURMA)

Ynsan dy?yndaki varlyklary konu?turmaktyr.Her intak sanatynda te?his sanaty vardyr;ancak her te?histe intak sanaty yoktur.
---Deniz ve Mehtap sordular seni: Neredesin?
---Maymun ?unu anlatmak istemi?ti fikrince:
Bo?a gitmez kötüye bir ceza verilince.
---Dal bir gün dedi ki tomurcu?una:
Yçimde kanayan yara gibisin.
---Ey benim sary tamburam!
Sen ne için inilersin?
Yçim oyuk,derdim büyük
Ben onunçün inilerim
---Ben ki toz kanatly bir kelebe?im,
Minicik gövdeme yüklü Kaf da?y.
---Adam elini uzatty,tam onu koparaca?y syrada menek?e: Bana dokunma!diye ba?yrdy.

7.)TECAHÜL-Y ARYF

Anlam inceli?i olu?turmak için herkesçe bilinen bir gerçe?i bilmiyormu? gibi aktarmalydyr.
---?akaklaryma kar my ya?dy ne var?
Benim mi Allahym bu çizgili yüz.
---Sular my yandy,neden tunca benziyor mermer?
Geç fark ettim ta?yn sert oldu?unu.
---Gökyüzünün ba?ka rengi de varmy?,
Su insany bo?ar,ate? yakarmy?.
---?u kar?yma gö?üs geren,
Ta? ba?yrly da?lar mysyn?
---Saçlaryn dalgaly,boya my sürdün?
Gelmiyorsun artyk,bana my küstün?
---Yçimde kar donar,buzlar tutu?ur,
Ya?an ate? midir,kar mydyr bilmem.
8.)HÜSN-Y TA'LYL
Sebebi bilinen bir olayyn meydana geli?ini,gerçek sebebinin dy?ynda ba?ka,güzel bir nedene ba?lamadyr.
---Gül bahçesi sevgiliden haber geldi?i için
Süslendi ve güzel kokular süründü.
---Yoksun diye bahçemde çiçekler açmyyor bak.
---Senin o gül yüzünü görmek için
Sana güne? bakmak için do?uyor.
---Benim kaderime ve yalnyzly?yma
Irmaklar bile a?lady.
---Rüzgar gökte bir gezinti,
Ü?ürüz her ak?am vakti,
Ne sycak vücutlar gitti,
Topra?y ysytmak için.
---Güller kyzaryr utancyndan o gonca gül gülünce
Sümbül bükülür kyskancyndan kakül bükülünce.
---Bir an önce görülsün diye Akdeniz,
Toroslarda a?açlar hep çocuk kalyr.
---Toros da?larynyn üstüne
Ay, un eledi bütün gece.

9.) MÜBALA?A (ABARTMA):

Sözün etkisini güçlendirmek için bir ?eyi oldu?undan daha çok ya da oldu?undan daha az göstermektir.
---Manda yuva yapmy? sö?üt dalyna,
Yavrusunu sinek kapmy?.
---Alem sele gitti gözüm ya?yndan.
---Bir ah çeksem da?y ta?y eritir,
Gözüm ya?y de?irmeni yürütür.
---Bir gün gökyüzüne otursam,
Evlerin tavanlaryny birer birer açsam.
---Syladan ayryyym,gözümde ya?lar,
Sel olup ta?acak bir gün derinden.
---Sana olan a?kym da?y ta?y eritir,
Gözümdeki ya?lardan bir deniz olur.
---Ben ki toz kanatly bir kelebe?im,
Minicik gövdeme yüklü Kaf da?y.
---Sekizimiz odun çeker,
Dokuzumuz ate? yakar
Kaz kaldyrmy? ba?yn bakar
Kyrk gün oldu ,kaynatyrym kaynamaz.
---Sana dar gelmeyecek makberi kimler kazsyn?
Gömelim gel seni tarihe desem,sy?mazsyn.
---Bir of çeksem kar?yki da?lar yykylyr.

10.)TEZAT (KAR?ITLIK)

Aralarynda ilgiden dolayy,birbirine zyt kavramlary bir arada kullanmaktyr.

---A?larym hatyra geldikçe gülü?tüklerimiz.
---Neden böyle dü?man görünürsünüz,
Yyllar yyly dost bildi?im aynalar?
---Yçimde kar donar,buzlar tutu?ur,
Ya?an ate? midir,kar mydyr bilmem.
---Sana çirkin dediler,dü?many oldum güzelin.
---Yükse?inde büyük namly karyn var,
Alça?ynda mor sümbüllü ba?yn var.
---Gülmek ol,goncaya münasiptir,
A?lamak bu,dil-i hazine gerek.
---Karlar etrafy bembeyaz bir karanly?a gömdü.

11.) TEVRYYE (AMACI GYZLEME)

Yki de?i?ik anlamy olan bir sözcü?ün bir dize ya da beyitte iki anlamynyn da kullanylmasydyr.
---Tahir Efendi bize kelp demiz (Tahir:özel ad.)
Yltifaty bu sözde zahirdir
Maliki mezhebim benim zira
Ytikadymca kelp Tahirdir.


---Bu kadar letafet çünkü sende var,
Beyaz gerdanynda bir de ben gerek.

---O güzel yüzün benli de,
Gö?sün niye bensiz?
---Baki kalan bu kubbede ho? bir sada imi?,
Ben yarime gül demem,yarim bana gülmedi.

---Beyefendi ailenin güne?i,sen de ayysyn.

---Sen gittin yaslara büründü cihan,
Soluyor dallarda gül dertli dertli.

---?u köpek le?i de ?urda fuzuli,
O kadar içerlediysen tut kyçyndan
Vur yere de çyksyn içindeki ruhi.

12.)TELMYH (HATIRLATMA)

Söz arasynda herkesin bildi?i bir olaya ya da ki?iye i?aret etme sanaty.
---Vefasyz Aslyya yol gösteren bu,
Keremin sazyna cevap veren bu.
---Ne büyüksün ki kanyn kurtaryyor teshidi,
Bedrin aslanlary ancak bu kadar ?anly idi.
---Ekmek Leyla oldu bire dostlarym,
Mecnun olup ardy syra giderim.
---?u Bo?az harby nedir?Var my ki dünyada e?i?
En ke?if ordularyn yükleniyor dördü be?i.
---Yyrtarym da?lary enginlere sy?mam ta?arym.
---Gökyüzünde Ysa ile,
Tur da?ynda Musa ile ,
Elindeki asa ile,M
Ça?yrayym Mevlam seni.

13.)TARYZ (TA? ATMA)

Bir ki?iyi i?neleme,bir konuyla alay etme veya sözün tam tersini kastetmedir.
---Müftü Efendi bize kafir demi?.
---Tutalym ben ona diyem müselman.
---Lakin varyldyktan ruz-y mah?ere,
Ykimiz çykaryz orda yalan.
---Bu ne kudret ki elifbayy okur ezberden.
---Tahir Efendi bize kelp demi?,
Yltifaty bu sözde zehirdir,
Maliki mezhebim benim zira,
Ytikadymca kelp Tahirdir.
---Bir nasihatym var zamana uygun,
Tut sözümü yattykça yat uyuma,
Me?hur bir kelamdyr sen kazan sen ye,
El için yok yere yanma.
---O kadar zeki ki bütün synyflary çift diki? gidiyor.

14.)TEKRYR

Anlatymy güçlendirmek için bir sözü syk syk tekrar etmektir.
---Beni bende demen,ben de?ilim,
Bir ben vardyr,bende benden öte.

---Söz ola kese sava?y,
Söz ola kestire ba?y,
Söz ola o?lu a?y,

Ya? ile bal ede bir söz.

---Ben güzele güzel demem,
Güzel benim olmayynca.

---Seni tanymadan önce ben,ben de?ildim,
Seni tanydyktan sonra aslynda bensizli?in sensizli?in oldu?unu anladym.

---Gece midir insany hüzünlendiren,
Yoksa insan mydyr hüzünlenmek için, Geceyi bekleyen?
Gece midir seni bana dü?ündüren?

Yoksa ben miyim seni dü?ünmek için,
Geceyi bekleyen?


15.)TENASÜP (UYGUNLUK)

Anlam yönünden birbiriyle ilgili sözcükleri bir arada kullanmaktyr.
---Deli eder insany bu dünya,
Bu gece,bu yyldyzlar,bu koku,
Bu tepeden tyrna?a çiçek açmy? a?aç.

---Artyk demir almak günü gelmi?se zamandan,
Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan. (Yahya Kemal Beyatly)

---Arym,balym,pete?im,
Gülüm,dalym,çiçe?im,
Bilsem ki ölece?im,
Yine seni sevece?im,

---Güller kyzaryr o gonca gül gülünce,
Sümbül bükülür kyskancyndan kalül bükülünce

---Bu ak?am y?yk olduk,renk olduk,ses olduk,
Yeniden ky?la olduk,asker olduk,tüfek olduk.

16.)LEFF ÜNE?R

Bir dizede iki ya da daha fazla kavramdan bahsettikten sonra di?er dizede onlarla ilgili açyklama yapmaktyr.
---Baky?laryn fyrtyna,
Duru?un durgun su,
Biri alabora eder,
Biri bo?ar.

---Gönlümde ate?tin,gözümde ya?tyn,
Ne diye tutu?tun,ne diye ta?tyn.

---Ben bir sedefim,sen nisan bulutu,
Ver damlalary,al yuvarlak inciyi.

17.)YSTYFHAM(SORU SORMA)

Anlatymy daha etkili hale getirmek için cevap alma amacy gütmeden soru sormaktyr.
---Kim bu cennet vatanyn u?runa olmaz ki feda? (Mehmet Akif Ersoy)
---?akaklaryma kar my ya?dy ne var?
Benim mi Allahym bu çizgili yüz? (Cahit Sytky Tarancy)
---Sana dar gelmeyecek makberi kimler kazsyn?
---?u kar?yma gö?üs geren
Ta? ba?yrly da?lar mysyn?
---Hangi çylgyn bana zincir vuracakmy???a?arym!
---Her gün bu kadar güzel mi bu deniz?
Böyle mi görünür gökyüzü her zaman?

18.)TEDRYC

Birbiriyle ilgili kavramlaryn bir derece gözetilerek syralanmasydyr.
---Yki asker,myzrak myzra?a,kylyç kylyca,hançer hançere vuru?maya ba?lady.
---Makbar,makber de?il;bir türbe,türbe de?il;bir mabet,mabet de?il;bir küre,küre de?il;bir sonsuz uzay.


19)NYDA (SESLENME)

?iddetli duygulary,heyecanlary co?kun bir sesleni?le anlatmadyr.Daha çok ay,ey,hay,ah ünlemleriyle yapylyr.
---Ey mavi göklerin beyaz ve kyzyl süsü! (Arif Nihat Asya)
---Ey benim sary tamburam!
Sen ne için inilersin?
---Çatma kurban olayym ey nazly hilal!

20.)CYNAS

Yazyly?lary ayny,anlamlary farkly sözcüklerin bir arada kullanylmasydyr.
---Niçin kondun a bülbül kapymdaki asmaya
Ben yarimden ayrylmam götürseler asmaya.

---Göl kyyysyndaki sazlaryn arasynda bir saz sesi geliyordu.

--- Kara gözler,
Sürmeli kara gözler,
Gemim deryada kaldy,
Gözlerim kara gözler.

---Kalem böyle çalynmy?tyr yazyma,
Yazym ky?yma uymaz,ky?ym yazyma.

---Böyle ba?lar,
Yar ba?yn böyle ba?lar,
Gül açmaz,bülbül ötmez,
Yykylsyn böyle ba?lar.

21) ALYTERASYON

Dize ya da mysrada ahenk olu?turacak ?ekilde,ayny sesin veya hecenin tekrarlanmasydyr.
---Eylülde melül oldu gönül soldu lale
Bir kaküle meyletti gönül geldi bu hale.
---Seherde seyre koyuldum semayy deryayy.
---Kara toprak içinde kara karyncayy karanlyk gecede görür.
---Beyaz gerdanynda bir de ben gerek.

22.) SECY

Düz yazyda cümle içinde yapylan uya?a denir.
---Ylahi,kabul senden,ret senden;?ifa senden,dert senden Ylahi,iman verdin,daim eyle;ihsan verdin,kaim eyle.
---Ten cübbesi çak gerek,gönül evi pak gerek.
---Ey gönlümün nuru,gönüllerin süruru!
---De gül idim ben sana mail sen ettin aklymy zail. (Fuzuli)

Bu Sayfa Yeterli Gelmedi mi? Sorun De?il, Bu Konuyla Ylgili Di?er Sayfalarymyza da Bakyn :)